Met Werkwijzer samen leren cultuurverandering aanjagen

Stichting Talent in Hoorn (NH) is op weg een lerende organisatie te worden. Nadat eerst is verkend wat de ‘lerende organisatie’ inhoudt, zijn de scholen aan de slag gegaan met vervolgstappen. De Werkwijzer samen leren biedt hiervoor instrumenten.

Meer informatie: School aan Zet

“Wij kiezen bewust voor een procesgerichte aanpak”, zegt GeertJan Nelson, directeur-bestuurder van Stichting Talent in Hoorn. Onder het bestuur vallen tien openbare basisscholen. “Toen School aan Zet ons vroeg mee te werken aan een pilot, waren wij juist bezig met het opstellen van een Koersdocument voor de komende vier jaar. De aanpak van de Werkwijzer sluit aan bij onze procesgerichte benadering. Deze pilot bood kansen om binnen de scholen met alle betrokkenen het gesprek te voeren over het ‘wat’, ‘waarom’ en ‘hoe’ van de lerende organisatie.”

Way of life

Vorig jaar februari vond de start plaats op een bovenschoolse bijeenkomst voor directeuren, onder begeleiding van Inge Andersen, één van de ontwikkelaars van de Werkwijzer samen leren en School aan Zet-expert Anita Michgelsen. “Daar is de Werkwijzer samen leren gepresenteerd”, vertelt Nelson. “Vervolgens hebben de directeuren dit besproken binnen de teams. We willen op alle scholen het leiderschap verder ontwikkelen, zowel van directeuren als van leraren. We noemen dit leiderschapsontwikkeling op alle niveaus. Ook dit proces is begeleid door de School aan Zet-expert.” De directeuren bouwen met elkaar aan een professionele leergemeenschap aan de hand van de Werkwijzer. Zij hebben een ‘maatje’ en organiseren intervisiebijeenkomsten. Daarnaast zijn er stichtingsbreed lerende netwerken actief, zoals een Technieknetwerk en een Plusleerlingen-netwerk. Nelson: “Onze strategie is dat de directeuren en het team het zelf moeten doen. Regie van onderaf staat voorop. We staan nu aan het begin van het traject. Het is voor iedereen helder wat het traject inhoudt, wat Talent verstaat onder een lerende organisatie en welke functie dit heeft bij het bereiken van onze strategische doelen. Het gaat nu om het ‘hoe’. Een lerende organisatie is een Way of life, het vergt een cultuurverandering. Het is bijvoorbeeld nu niet altijd vanzelfsprekend om gemaakte afspraken ook na te komen. Soms besluit een team een bepaalde, bewezen effectieve, aanpak te kiezen, maar de leraar hanteert in de klas toch weer de eigen manier van werken. De Werkwijzer samen leren geeft handvatten en informatiebronnen die ondersteunen bij het leidinggeven aan de cultuurverandering.”

Regie

De scholen verschillen onderling in het tempo waarin de cultuurverandering aandacht en gestalte krijgt. “Op sommige scholen hebben leraren meer reflecterend vermogen dan op andere. Die scholen zijn verder met het vormgeven aan de lerende organisatie. Deze scholen willen nu ook meer regie bij de leerlingen leggen. Eén van onze scholen, Wereldwijzer, is daar al heel ver in. Andere scholen kunnen bij deze school kijken hoe je dat aanpakt. Leerkrachten vinden het soms moeilijk om zich concreet voor te stellen hoe het eruit ziet als de leerling de regie heeft over het eigen leerproces. Maar het kan echt!”

Delen = Vermenigvuldigen

Omdat het een pilot betreft, is Talent ook gevraagd School aan Zet attent te maken op verbeterpunten. “De directeuren die zich in de Werkwijzer gingen verdiepen, werden overspoeld door een veelheid aan informatie”, zegt Koos Schipper, beleidsmedewerker Personele zaken van Talent. “Voor een aantal van hen was het concreet invullen van het begrip ‘lerende organisatie’ tamelijk nieuw. Wat we misten bij de Werkwijzer was een voorblad met een begrippenkader en uitleg. Dat is een van de dingen die we hebben teruggegeven.” De informatie op de site is overigens wel heel waardevol, vindt Schipper. “Er zijn wetenschappelijke publicaties te vinden van onder meer het Onderzoekscentrum voor leren van de Open Universiteit (het Welten-instituut, red.). Die informatie wordt nauwelijks verspreid en dat is jammer. Dit is kennis waar we veel aan hebben en die we in de netwerken en op de scholen met elkaar delen. Ons Talentmotto is ‘Delen = Vermenigvuldigen’. De Werkwijzer samen leren is de motor om dit aan te jagen.”

Vervolgstappen

De pilot met School aan Zet is nagenoeg afgerond. GeertJan Nelson: “De opbrengst is dat we zicht hebben op hoe we als Talent en op het niveau van de scholen ervoor staan. We begrijpen wat een lerende organisatie inhoudt en hoe je het proces kunt aanvliegen. We hebben onze vragen voor de toekomst helder en gaan nu vervolgstappen zetten. Met externe ondersteuning gaan directeuren en teams aan de slag om de lerende organisatie binnen de scholen gestalte te geven. Aandacht en ruimte voor de ‘lerende professional’ zal daarbij centraal staan.”