In het vo hebben team- of afdelingsleiders een soortgelijke rol als schoolleiders in het po. Ook zij maken het onderwijskundige en personele beleid, vanuit een middenpositie tussen directie en docenten. Maar de inrichting van die positie verschilt van school tot school.

Teamleider, afdelingsleider, deelschoolleider. De functiebenaming verschilt per school en de taken en verantwoordelijkheden vaak ook, maar hun hoofdverantwoordelijkheid hebben ze gemeen: die voor een docententeam of afdeling voor een een vo-school of -locatie. Ze leggen op hun beurt weer verantwoording af aan een directieteam, zoals de schoolleider in het primair onderwijs enerzijds met het schoolteam en anderzijds met het bestuur te maken heeft.

Kader Primair portretteert drie van hen en sprak met de onderzoeker die hun rollen in kaart bracht.

Deelschoolleider AVOplus
Hij begon ooit als gymleraar. Nu is Sander Kamstra deelschoolleider van twee locaties van OSG Sevenwolden in Heerenveen. Hij heeft de dagelijkse leiding over de gehele school en over de ‘stroom’ AVOplus, die de vier leerjaren van de mavo en de eerste drie van havo en vwo omvat.

Circa twintig docenten en ondersteunende personeelsleden telt het team dat hij leidt. “Mijn takenpakket omvat onder andere de onderwijskundige ontwikkeling, de teamontwikkeling en de ontwikkeling van de gehele schoollocatie,” vertelt hij. “Ook zoek ik oplossingen als docenten zich ziek melden, voer ik functioneringsgesprekken met de docenten, overleg ik met de mentoren, de zorgcoördinator en decaan, organiseer ik open avonden en zit ik overgangsvergaderingen voor. Over de drie deelschoolleiders is een aantal portefeuilles verdeeld. Ik ben bijvoorbeeld ook budgethouder van de locatie.” Na zijn beginjaren als gymleraar haalde hij een master onderwijswetenschappen en werd onderwijsadviseur. Op een andere locatie van OSG Sevenwolden ondersteunde hij docenten bij het implementeren van onderwijsconcepten. “Toen een van de teamleiders van die locatie wegging, heeft de directie mij gevraagd om tijdelijk die functie waar te nemen. Daarna heb ik gesolliciteerd op de locatie waar ik nu werk. In mei ben ik begonnen.”

Creatieve modules
Kamstra volgt sinds januari de opleiding Schoolleider Vakbekwaam van de AVS. Als deelschoolleider is hij tamelijk autonoom. Samen met het team heeft hij een programma ontworpen dat leerlingen uitdaagt zich breder te ontwikkelen, vooral op creatief gebied. “Vergeleken met de twee andere stromen van OSG Sevenwolden, Jenaplan en Sport Lifestyle, is AVOplus traditioneler. Maar we zijn wel ambitieus. We gaan nu de al bestaande teambegeleidingsuren zo ontwikkelen dat leerlingen modules kunnen volgen op basis van eigen ambities, talenten en interesses. Dat kunnen bijvoorbeeld modules zijn op het gebied van ondernemen, technologie of iets dat zij zelf aanreiken, begeleid door docenten. Tegelijk zijn er mogelijkheden voor leerlingen om zogenoemde plusmodules te volgen voor de vakken Nederlands, Engels en wiskunde. Leerlingen die achterblijven, kunnen in deze uren extra ondersteuning krijgen. Die extra ondersteuning bestond al, maar vanaf dit schooljaar zijn de extra uren voor iedereen.”

Draagvlak
Kamstra vervult zijn middenpositie zonder een spagaat te ervaren. “Als deelschoolleiders overleggen we veel, ook over de richting van de school als geheel. We zijn allemaal lid van het managementteam en hebben samen de verantwoordelijkheid over onder meer de formatie. Daarnaast overleg ik binnen de schoolteams van mijn locaties over de koers van de afdeling, bijvoorbeeld over de invoering van meer vernieuwende onderwijsvormen, formatieve toetsen en zittenblijven. Het is belangrijk dat de koers van de school draagvlak heeft onder docenten. Aan de andere kant moet je soms als teamleider beslissingen nemen die niet fijn zijn voor de individuele docent. Als een docent bijvoorbeeld al jaren op maandag vrij heeft, maar het is voor de leerlingen of de schoolorganisatie noodzakelijk dat hij of zij wel op maandag wordt ingeroosterd, dan doe ik dat.”

Afdelingsleider en coördinatie-ondersteuner
Joke Kikstra – ruim drie decennia onderwijs­ervaring – is afdelingsleider van de leerjaren 3 en 4 van vmbo Basis- en Kaderberoepsgerichte leerwegen bij OSG Echnaton in Almere. Haar collega Carola van Dolen ondersteunt haar in de coördinerende taken en kan zo alvast de kunst afkijken.

Als verantwoordelijke voor het afdelingsbudget, de formatie, de teamontwikkeling en de onderwijsinhoud ervaart Kikstra grote autonomie. Ook zij is gevraagd voor het teamleiderschap. Een speciale scholing heeft zij niet gevolgd. “Ik ben 32 jaar geleden begonnen in het speciaal onderwijs en vervolgens in het voortgezet onderwijs als avo-docent en als leerlingcoördinator aan de slag gegaan. Ik heb geen specifieke scholing gevolgd. We gaan nu samen met alle afdelingsleiders deelnemen aan een cursus over verandertrajecten.” Kikstra geeft leiding aan ongeveer 35 docenten en onderwijsondersteuners. “Als onderdeel van het managementteam heb ik invloed op de schoolbrede doelen. Daarnaast schrijf ik een eigen afdelingsplan met concrete doelen voor de afdeling. Komend jaar is groepsdynamiek in de klas een van de pijlers. We hebben een pittig publiek en het schoolklimaat heeft aandacht nodig. Daarnaast zetten we in op collegiale consultatie met als doel leren van en met elkaar.” Een tegenstelling tussen de belangen van de schoolorganisatie en die van het team dat zij leidt, ervaart Kikstra niet. “Als zich incidenten voordoen, is het mogelijk om met collega-afdelingsleiders en de rector in gesprek te gaan. Met dat advies kan ik vervolgens weer verder.”

Leren in de praktijk
Kikstra wordt ondersteund door Carola van Dolen, die naast haar lesuren Bewegingsonderwijs coördinerende taken heeft. Op deze manier kan zij proeven van het afdelingsleiderschap. Daarnaast neemt ze deel aan de AVS-leergang Schoolleider Basisbekwaam. “Ik vind het belangrijk zaken goed te organiseren, zodat docenten alle ruimte hebben om goed les te geven”, vertelt ze. “Ik organiseer bijvoorbeeld de CKV-dag, stuur werkgroepen van docenten aan, help de afdelingsplanner invullen, controleer de planning van de eindexamens en regel de uitvoering van de surveillances. Doordat ik kan meekijken en meedenken, leer ik veel in de praktijk. De leergang geeft me daarnaast een theoretische ondergrond.” Van Dolen heeft moeten wennen aan haar nieuwe rol. “Maar ik zorg ervoor dat ik het doel goed voor ogen heb: onderwijs beter maken en optimaal lesgeven.”

Gepubliceerd in Kader Primair 2 (oktober)

https://www.avs.nl/artikelen/van-co-rdinerend-docent-tot-budgethouder